Portugalia. W objęciach oceanu Anny Bittner. O kraju zapatrzonym w Atlantyk

Portugalia to kraj zapatrzony w Atlantyk. Często wpisywany w krąg śródziemnomorskiej kultury, jest jednak odrębnym bytem. Południowa radość życia miesza się tu z saudade, a życzliwość wobec obcych – z powściągliwością i rezerwą. Sprzeczności te doskonale tłumaczy książka Portugalia. W objęciach oceanu, która ukazała się właśnie w ramach serii podróżniczej Wydawnictwa Poznańskiego.

Podobnie jak inne tytuły z tego cyklu, publikacja przybliża życie codzienne w danym kraju; przedstawia związane z nim ciekawostki i rozprawia się z rozmaitymi przekłamaniami. W przypadku Portugalii naszą przewodniczką jest Anna Bittner, od kilkunastu lat mieszkająca w Algarve. Opisuje ona doświadczenia zebrane na Półwyspie Iberyjskim: omawia mentalność mieszkańców nowej ojczyzny, rytm zwykłego dnia, tradycje kulinarne, podejście do religii, sportu, edukacji czy ochrony zdrowia.

Mnie, popularyzatorce kultury śródziemnomorskiej, najbardziej fascynujące wydają się oczywiście fragmenty do niej nawiązujące – Portugalia od dawna jest bowiem traktowana w antropologii  jako „kraj pomiędzy”. Kulturowo leży blisko Mare Nostrum; geograficznie związana jest wyłącznie z oceanem. Należy więc jednocześnie do świata śródziemnomorskiego i atlantyckiego – jest miejscem, w którym spotykają się dwie cywilizacyjne logiki. Postawy, zwyczaje, smaki i kolory znane nam doskonale z Południa Europy współistnieją tu z tym, co przynosi na co dzień Atlantyk: z otwartością na dalekie podróże, melancholią saudade, poczuciem otwartej przestrzeni i niewysłowioną tęsknotą za horyzontem, który zawsze pozostaje daleko. Dzięki temu Portugalia przypomina jednocześnie inne kraje Południa i pozostaje od nich wyraźnie odmienna – bardziej powściągliwa, bardziej zamyślona, jakby stale wsłuchana w szum oceanu. Anna Bittner podkreśla, że Atlantyk wyznacza tu rytm dni, kształtuje krajobraz i temperament mieszkańców.

Portugalczycy są ludźmi stonowanymi, uprzejmymi i nastawionymi na rozkoszowanie się życiem; drugiego człowieka traktują z szacunkiem, ale i dystansem. Czas w ich kraju zdaje się płynąć inaczej, a calma (port. ‘spokój’) stanowi prawdziwe słowo-klucz. Spieszyć się nie należy – podkreśla Bittner. – Pośpiech jest w złym tonie i zdecydowanie szkodzi zdrowiu. I choć już na pierwszy rzut oka widoczny jest portugalski pesymizm, to jest jest on podszyty sporą dozą… optymizmu. ‘Vai correr tudo bem’ to chyba najczęściej spotykana fraza kończąca konwersację! – uśmiecha się autorka. I trudno się dziwić, skoro Portugalczycy żyją w malowniczym kraju na krańcu Europy, w nieustającym słońcu, wśród zachwycającej przyrody i z szumem fal w tle. W publikacji znajdziemy zresztą sporo przykładów miejsc, które warto odwiedzić, jeśli chcemy naprawdę poczuć rytm życia tego kraju: od szerokich, wietrznych plaż Atlantyku po miasteczka zawieszone między oceanem a wzgórzami, bogate zarówno w historię, jak i codzienne opowieści.

Myli się jednak ten, kto, sięgając po książkę Portugalia. W objęciach oceanu, spodziewa się tylko opisów pejzażu czy niespiesznego życia przy kawie i pastel de nata.  Anna Bittner sporo miejsca poświęca problemom kraju związanym z emigracją, turystycznym przeludnieniem, wysokimi cenami mieszkań, brakiem personelu medycznego czy nauczycieli. Pisze o budzącej kontrowersje touradzie, czyli portugalskiej odmianie korridy, o polowaniach, które pozostają niezmiernie popularne wśród Portugalczyków, czy siejących postrach letnich pożarach. Jej Portugalia nie jest miejscem pozbawionym trudności i napięć – przeciwnie, to kraj pełen kontrastów, w którym zachwyt nad krajobrazem i stylem życia idzie w parze z wyzwaniami współczesności. Książka Anny Bittner przybliża go w przystępny i ciekawy sposób; sprawia, że rzeczywistość rozpiętą między dwoma żywiołami – słońcem Południa i bezkresem oceanu – mamy ochotę poznawać lepiej, a najchętniej: na miejscu, namacalnie.

Anna Bittner, Portugalia. W objęciach oceanu, Wydawnictwo Poznańskie 2026