Cudzy kraj Leïli Slimani. Marokańska trylogia o poszukiwaniu własnego miejsca

Leïla Slimani urodziła się w 1981 roku w marokańskim Rabacie; studia ukończyła w Paryżu. Jest pisarką, dziennikarką i eseistką. Od samego początku swojej kariery literackiej fascynuje czytelników spojrzeniem na świat obejmującym liczne sprzeczności: Zachód i Wschód, wolność i przymus, codzienność i dramat, intymność i społeczne oczekiwania. Historia jej życia balansującego między Marokiem a Francją, między kulturą arabską a europejską, znalazła swoje odbicie w twórczości: Slimani doskonale rozumie, jak być obcym w cudzym świecie, zarówno dosłownie, jak i metaforycznie. Trylogia Cudzy kraj,  której pierwszy tom ukazał się we Francji w 2020 roku,  przedstawia losy trzech pokoleń rodziny osiadłej w Maroku, mierzącej się z wyzwaniami zmieniającego się świata i odnajdywania własnej tożsamości.

Cudzy kraj

Pierwsza część trylogii, wydana pod tytułem obejmującym także całość cyklu, wprowadza nas do świata bohaterów zmagających się z historią i własnymi pragnieniami. Slimani nie tylko opowiada o ich życiu, ale przede wszystkim eksperymentuje z psychologią postaci, wnikając w najskrytsze zakamarki ich duszy — młodych, ale noszących w sobie ciężar doświadczeń pokoleń, w tym traumę wojny, emigracji i zmian społecznych. Choć ich codzienność bywa dramatyczna, autorce udaje się przemycić sporo subtelnego humoru — czasem sarkastycznego, czasem ironicznego — co sprawia, że opisywane trudności stają się dla czytelnika łatwiejsze do przyjęcia.

Patrzcie, jak tańczymy

Druga część cyklu pogłębia temat zderzenia kultur. Slimani ukazuje świat, w którym codzienność jest sceną, a życie – tańcem między wolnością a obowiązkiem. Postaci kobiece w tej części stają się symbolem pragnienia samorealizacji w świecie pełnym ograniczeń: każda z nich szuka swojego miejsca, własnej przestrzeni, własnego „ja”. Mężczyźni, często rozdwojeni między lojalnością wobec tradycji a własnymi potrzebami, uczą się balansować między emocjami a oczekiwaniami społecznymi.

Zostanie w nas ogień

Ostatnia część trylogii domyka losy bohaterów w sposób zarówno dramatyczny, jak i poetycki. Slimani pokazuje, że ogień, który nosimy w sobie, jest jednocześnie pasją i pamięcią, miłością i traumą. Bohaterowie uczą się, że życie w cudzym kraju, w cudzym świecie, wymaga odwagi, elastyczności i akceptacji – że można być „cudzym”, a jednocześnie odnaleźć swoje miejsce. W tej części postaci dojrzewają i zyskują pełnię świadomości własnych pragnień oraz ograniczeń. Ich relacje stają się bardziej złożone, a wybory – niejednoznaczne. Autorka pozostawia czytelnika z refleksją nad siłą więzi, wartością wolności i ceną, jaką płaci się za samorealizację.

Między ciężarem a lekkością

Proza Leïli Slimani charakteryzuje się stylem oszczędnym, precyzyjnym i psychologicznie subtelnym. Jej narracja balansuje między chłodną obserwacją a poetycką introspekcją. Dramatyczne wydarzenia opisywane są z perspektywy emocjonalnej, ale z lekkim mrugnięciem oka do odbiorcy, dzięki czemu nie stają się dla niego przytłaczające. Humor w trylogii pojawia się w najbardziej niespodziewanych momentach – czasem jako ironia, czasem jako absurd codzienności, a czasem jako sposób radzenia sobie z tragedią. To właśnie ta równowaga między ciężarem a lekkością sprawia, że trylogia jest tak angażująca dla odbiorcy.

Między pamięcią a teraźniejszością

W trylogii Maroko nie jest jedynie tłem, lecz pełnoprawnym bohaterem: żywą przestrzenią, która kształtuje losy postaci, ich emocje i wybory. To kraj, do którego bohaterowie nieustannie wracają – jeśli nie fizycznie, to myślami. Dla jednych jest krainą dzieciństwa i rodzinnych korzeni, dla innych – ciężarem, od którego próbują uciec. Slimani pokazuje Maroko jako przestrzeń pełną sprzeczności: piękną, intensywną, zmysłową, ale też opresyjną, surową i wymagającą. Stanowi ona zarówno dom, jak i wyzwanie. Jest miejscem, którego jej postaci nie potrafią całkowicie porzucić, ale którego też nie są w stanie w pełni zaakceptować.

Ludzie z krwi i ognia

Bohaterowie trylogii Slimani to ludzie wielowymiarowi, pełni sprzeczności. Kobiety – odważne, ale lękliwe; pragnące wolności, a jednocześnie przywiązane do tradycji. Mężczyźni są rozdarci między obowiązkiem a pożądaniem, między rodziną a własnymi marzeniami. Każda postać wydaje się „cudza” w cudzym świecie, ale jednocześnie niezwykle ludzka i bliska czytelnikowi. Slimani pozwala nam wejść do ich głów i serc, nie oceniając, lecz prowadząc z delikatnością i humorem przez meandry ich życia – mistrzowsko pokazuje mikrodramaty codzienności, które z pozoru wydają się banalne, a w istocie odsłaniają całe spektrum ludzkich emocji: zazdrość, pożądanie, strach, tęsknotę i radość.

Tytułowe „tańczymy” z drugiego tomu to nie tylko metafora, lecz także strategia przetrwania opisywanych postaci: bohaterowie uczą się tańczyć z własnymi ograniczeniami i z ograniczeniami świata, który ich otacza. Ogień, pojawiający się w części trzeciej, to zaś żywioł, który nie zawsze pali – czasem ogrzewa, czasem rozświetla, a czasem prowadzi w nieznane.

Leïla Slimani udowadnia, że literatura może być jednocześnie intelektualnym wyzwaniem i emocjonalnym przeżyciem, a cudzy kraj można pokochać – jeśli potrafimy w nim zatańczyć. Znajdowanie równowagi między sprzecznościami życia jest bowiem swoistym tańcem, który pozwala nam wreszcie znaleźć własne miejsce – także tam, gdzie rytm z początku wydawał się nam obcy. Warto się o tym przekonać, przynajmniej jako czytelnik.

Leïla Slimani, trylogia Cudzy kraj, tłumaczyła Agnieszka Rasińska-Bóbr, Sonia Draga