aktualności cyklicznie sapere aude styl życia

Chorwacka kultura niematerialna w czasie Wielkanocy. Dwie ciekawe tradycje

Wielkie pisanki dla przyjaciół i festiwal Žudija – oto ciekawe chorwackie zwyczaje, które warto znać.

„Pisanice od srca” to dar Chorwacji dla Krakowa. Rok temu dwumetrowe malowane jaja zdobiły  przestrzeń pomiędzy Sukiennicami a kościołem św. Wojciecha. W tym roku ze względu na sytuację epidemiologiczną i brak jarmarku wielkanocnego okazałe pisanki nie pojawią się na płycie rynku.

Sama tradycja pochodzi z  Kopřivnicy w środkowej Chorwacji. Mieszkańcy tego niewielkiego miasteczka od kilkunastu lat zajmują się organizowaniem wystawy malarzy sztuki naiwnej, którzy prezentują swoje dzieła w postaci olbrzymich pisanek. W 2008 roku otrzymały one status Chorwackich Dóbr Kultury Niematerialnej i rozsyłane są do wielu miejsc na świecie w dowód przyjaźni, miłości i radości związanej z Wielkanocą. Przekazywanie pisanek od serca poszczególnym krajom możliwe jest dzięki Chorwackiej Wspólnocie Turystycznej i ambasadom Chorwacji. Pisanki od serca można było podziwiać m. in. w Nowym Jorku, Paryżu, Brukseli, Rzymie, Mediolanie, Bilbao; od ubiegłego roku są także w Krakowie.

 

 

Druga oryginalna tradycja wielkanocna związana jest z opieką nad grobem Chrystusa przez strażników zwanych Žudije.

Nazwę trudno przetłumaczyć dosłownie; pochodzi ona prawdopodobnie od słowa „Żydzi”. Žudije znani są w Chorwacji od XIX wieku, a pojawili się po raz pierwszy w miasteczku Metković w południowo-wschodniej Dalmacji. Zwyczaj gromadzenia się przebranych w rzymskie kostiumy strażników przy Grobie Pańskim został ”zaimportowany” z włoskiego Loreto. Bardzo szybko rozprzestrzenił się w całej Dalmacji. Dzisiaj w całym kraju jest wiele stowarzyszeń strażników Grobu Pańskiego. Ponadto co roku w jednym z miast dalmatyńskich i chorwackich organizuje się Festival Žudija, w którym bierze udział lokalna społeczność. Jest to barwna impreza, na której oprócz stosownie ubranych strażników można podziwiać pochód pozostałych uczestników w kostiumach związanych z miejscowym folklorem. Najsłynniejsze festiwale odbywały się w Vodicach, jednak szybko zdecydowano, że należy co pewien czas zmieniać lokalizację obchodów. Pozwoliło to spopularyzować wydarzenie i urozmaicić jego formułę. W ten sposób Chorwaci mogą na przykład oglądać festiwale Žudija, podczas których strażnicy noszą mundury marynarki wojennej albo kostiumy związane z regionalnymi tradycjami. W jednej miejscowości na północy Chorwacji Grobu Pańskiego pilnują kobiety i to one są głównymi bohaterkami wydarzenia.

Fot. Šime Strikoman

W związku z sytuacją epidemiologiczną w tym roku po raz pierwszy Festival Žudija nie odbędzie się w takiej konwencji jak zwykle.  Na stronie festiwalu Sime Stiković, jeden z pomysłodawców i fotograf uwieczniający rokrocznie jego przebieg, napisał, że obchody odbędą się w najskromniejszej z możliwych formie. W kościele w Vodicach będzie miało miejsce spotkanie czterech osób: księdza, jednej zakonnicy, jednego ze strażników i jego, czyli osoby fotografującej całość.

www.vecernji.hr

Zdjęcie główne: Šime Strikoman