kultura książki

Geert Mak, Most

Most można łatwo dostrzec z lotu ptaka. Lecisz nad miastem, nad tymi dziesięcioma milionami dusz stłoczonych w falujących na wzgórzach willach i blokach, nad morzami i zatokami przecinającymi miasto, nad mostami wiszącymi między Europą i Azją, którymi zderzak w zderzak suną konwoją transportowe, nad dziesiątkami statków od wieków rdzewiejących w portach, nad zrujnowumi bastionami i murami dawnego Imperum, nad Błękitnym Meczetem, nad którym zawsze szybują białe ptaki wyraźnie odcinające się na tle wieczornego nieba. I nagle Twój wzrok nieuchronnie napotyka most.

Geert Ludzer Mak jest holenderskim pisarzem, dziennikarzem i historykiem. Swój opublikowany w 2007 roku reportaż poświęcił mostowi Galata łączącemu dwa brzegi Złotego Rogu w Stambule, czyniąc z betonowej konstrukcji miniaturę całej Turcji i jej XX-wiecznej historii. Głównymi bohaterami opowieści czyni bywalców mostów – tragarza, parę emerytów, sprzedawcę wkładek do butów, handlarza książkami i im podobnych. Nie ruszając się z miejsca i bazując na rozmowach z nimi, kreśli fascynujący obraz świata, w którym orientalna egzotyka łączy się z zachodnią nowoczesnością, a nędza z bogactwem. Religijne zaślepienie współistnieje z postępującą laicyzacją, a ambicje i marzenia o lepszym życiu mieszają z porażką, biedą i rodzinnymi dramatami.

 

Most wznosi się nad szerokim ujściem rzeki, łącząc dwie najstarsze dzielnice miasta, a zarazem jakby jego dwa oblicza: południowe, konwerwatywne, zwrócone na Wschód, i północne, z liczącymi wiele stuleci ambasadami i pałacami kupców, przesiąknięte mentalnością zachodi i lekkością nowoczesnego życia.
„Most wznosi się nad szerokim ujściem rzeki, łącząc dwie najstarsze dzielnice miasta, a zarazem jakby jego dwa oblicza: południowe, konserwatywne, zwrócone na Wschód, i północne, z liczącymi wiele stuleci ambasadami i pałacami kupców, przesiąknięte mentalnością zachodu i lekkością nowoczesnego życia.”

 

Rozmówców Holendra wydają się wiecznie rozdarci między ukochaną Turcją a tym, co, według ich wyobrażeń, mógłby zaoferować im bardziej otwarty i nowoczesny zachód; z drugiej strony, niczym solidna klamra, spina ich właściwe im wszystkim poczucie własnej godności, dumy, honoru. Ich historie pozwalają autorowi i czytelnikowi na wycieczki w czasie i głębszą refleksję na temat ludzkich wyborów życiowych. Mak, sięgając po teksty tureckich kronikarzy, cytując słowa poetów i zagadując zwykłych ludzi, zadaje pytania i szuka odpowiedzi, czyniąc to z wdziękiem zdolnego powieściopisarza, a zarazem przenikliwością antropologa. Witold Szabłowski napisał, że każdy Turek większość życia spędza, chodząc w tę i z powrotem po swoich mostach. Dzięki Makowi możemy choć przez chwilę mu towarzyszyć.

"Właściwie most wcale nie jest ładny. Betonowa konstrukcja, długa na ponad pół kilometra, szeroka na cztery pasma jezdni i linię tramwajową. (...)
„Bez mostu nie byłoby miasta. Most też jest właściwie miastem, chociaż nie można się pomylić, bo most to nie miasto, a miasto to nie kraj. Most ma przede wszystkim własną osobowość i na tym poprzestańmy.”

 

Geert Mak, Most, tłumaczyła Małgorzata Diederen-Woźniak, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2011

Bieżący temat

Most

Droga, przejście, pojednanie. Transcendencja, klamra i przemiana.


kalendarz wpisów